Merah kasua eta kazetaritza

Eneko Bidegain. Kazetaria. Atabala blogean.

Eguneraketa: 2012-03-26 18:36:49

Egun hauetan Okzitaniako Tolosan gertatu denak izan duen oihartzun mediatikoak azterketarako bideak eskaintzen ditu. Hasteko, zergatik izan ote duen hainbesteko oihartzuna:

1. Hurbiltasun araua. Nahiz eta beti badiren horren ondorioak kritikatzen dituztenak (zergatik asaldatzen gaitu hainbeste Tolosako haur horien hilketak eta ez dugu ia aipatzen Afganistanen AEBko soldadu batek haurrak hiltzen dituenean? zergatik egun berean Malin gertatu den estatu kolpeak ez du hainbesteko oihartzuna izan?), ukaezina da gure etxetik milaka kilometrotan gertatzen denak baino gehiago hunkitzen gaituztela hurbilago gertazen direnek. Tartean haurren heriotza baldin bada, are gehiago. Tolosako gertakariek Frantziako hedabideak ia osoki hara begira jarri dituzte. Frantziatik kanpo, oihartzun handia izan dute Euskal Herrian eta Espainian ere; nahiko handia Suitzan, Alemanian eta Belgikan; eta anitzez txikiagoa Italian, Irlandan, Erresuma Batuan (eskolako hilketetan ere) edota Amerikako Estatu Batuetan. Oihartzun handia izan du Israelen, astelehenean hildakoak hangoak baitziren. Gertakariak izan duen oihartzuna, beraz, kilometroen eskalan neur daiteke.

2. Ikusgarritasuna. Gertakariak lau fase nagusi izan ditu, bere ikusgarritasunean. Bigarren fasea izan da lehen planora ekarri duena: juduen eskolan egindako hilketak. Hilketa bereziki krudelak, jendearen bihotza inarrosi zutenak. Baina horri gehitu zitzaion lehen fase bat zegoela lehenago: lau egun eta zortzi egun lehenago hiru militar hil zituela moto gaineko ezezagun batek, motoko kaskoa buruan. Tolosako eskolan bezala. Bigarren aldian militarrak hil zituela jakin zenean, argi gelditzen ari zen zen “serial killer” moduko bat bazebilela, edo halako zerbaiten hastapena izan zitekeela. Tolosako eskolan tiroketa izan zela zabaldu bezain laster militarren hiltzaile hori zetorren gogora. Oraino ez zen argi zein zen hiltzailearen motibazioa; baina argi zen lau egunetik behin ateratzen zela jendearen hiltzera, eta ez bazuten ondoko orduetan atxilotzen, beste batzuk hiltzeko ahalegina egin zezakeela epe oso motzean. Hor sartu ginen, bete-betean, poliziazko film batean. Hirugarren fasea asteazken goizean hasi zen, Mohamed Merah ustezko hiltzailearen etxea inguratu zutenean. Nola bukatuko da? Bizirik atxilotuko dute? Hilko dute? Merhak berak polizia-gizon bat hilko du? Laugarren fasean, filmaren azken minutuak. Tiroak, eta Merha-ren heriotza.

3. Kutsu politikoa. Gertakarien hirugarren fasean argitu zen hiltzaileak Al Qaedaren izenean hil zituela militarrak eta juduak, Afganistan eta Palestina aipatuz. Horrek beste izari bat eman dio gertakariari, baina, egia erran, hiltzailearen perfil horri eman zaion garrantzia beste perfil batzuekin nahasirik agertu da: delikuentea nerabezarotik, preso egona, psikologikoki bizitza korapilatsua eta abar. Egunak joan ahala, haren “terrorista” perfilak berriz hartu du gaina, edo “terrorismo” mota berri horri buruz idatzi da.

4. Hauteskundeak. Gertakariek bete-betean jo dute Frantziako hauteskunde kanpaina, eta nahiz eta Tolosako eskolako hilketen berri jakitean hautagai gehienek kanpaina “eten” zuten (etete horren harira egin zituzten adierazpenak eta agerraldiak ere ez al ziren kanpainan sartzen?), gertakari horrek eta gertakariaren ondorioek elikatu dute azken egunetako eztabaidaren zati bat. Honek ere ematen dio beste izari bat gertakariari.

Osagai horiei gehitu behar zaie prentsak eman dion oihartzuna. Prentsak oihartzun handia eman dio, osagai horiek bazeudelako, baina prentsaren oihartzunak ere puztu du gertakariek sortu ikusmina. Gertakariak prentsan fase ezberdinak zituen:

1. Zuzeneko kontakizuna. Hor izan zen zuzeneko kazetaritzaren adibide garbi bat. Asteazkenean Mohamed Merharen etxea inguratu zutenean, kazetariak trumilka inguratu ziren hara. Eta 32 orenez, zuzenean kontatu zuten han gertatzen ari zena. Kazetari twitterlariek zerbait berri gertatu ahala mezua igortzen zuten telefonotik. Horrela, ostegun goizeko harat-honatak minutuz minutu jarraitu ahal izan genituen:
- poliziak Merharen etxean sartzeko operazioa hasi zuela
- tiroak entzun zirela
- tiro anitz entzuten ari zirela
- bat-batean isiltasuna
- Merha hil zela
- Buruan tiro batekin hil zutela…
Kazetari eta hedabide anitz ari zen gertakaria twitter bidez kontatzen, eta baten bat minutu batzuen berantarekin ibili bazen, jokoz kanpo gelditu zen. Baten batek poliziak Merharen etxean sartzeko erabakia hartu zuela idatzi zuen, ordurako beste batzuek operazioa bukatu zela idatzia zutenean.
Le Monde egunkariko kazetari batek Twitterren komentatu zuen nola joan ziren Tolosan iragan zituen 31 orduak: 31 orduz aritu zen zuenean, 230 mezu zabaldu zituen twitterreetik, 10.000 jarraitzaile izan zituen, 14 aldiz kargatu behar izan zuen iPhone-a, 12 kafe, sei garagardo eta hiru zigarreta pakete… eta oren bat lo bakarrik. Gertakari bat Twitter bidez zuzenean ematea gero eta gehiago zabaltzen ari da, eta gertakariak zuzenean jakiteko ohitura hartzen ari garenez, kazetariei gero eta gehiago eskatuko zaie zuzeneko kazetaritza egiteko.

2. Arratseko albistegiak. Ostegun arratseko telebista albistegietan, gaiaren alde ezberdinak jorratu zituzten. Ordurako irudiak ikusiak ez zituztenentzat, orduan zegoen aukera, eta baita gaia gehiago sakontzekoa ere. Horrez gain, mahai inguruak ere izan ziren, gertakaria bera aztertzeko.

3. Biharamuneko egunkariak. Zergatik erosi egunkari bat biharamunean, bezperan gertatu denaren izkin guztiak luze eta zabal jarraitu baditugu? “Poliziak Merha hil du” daukan tituluarekin zer bilatzen dugu? Bezperan aski aipatu ziguten, biharamunerako, berri hori zahartua zen. Hori da, gaur egun, paperak daukan arazoa: iristen denerako berandu dela bezperako berriaren emateko. Eman behar da, baina beste itzuli bat eman behar zaio, eta izenburuko titulutik erakutsi behar da beste itzuli bat ematen zaiola.
Euskal Herriko egunkarietan, Deia edota Berria bezperako ogiarekin etorri ziren, Espainiako El Pais eta ABC bezala. Gara etorkizunera begira jarri zen: Sarkozyk proposatutako lege aldaketari emanez garrantzia. Gauza bera egin zuen El Mundo-k ere. Katalunian, La Vanguardia-k gertakariaren analisi sakonagoa proposatu zuen. Frantzian, Le Figaro-k Sarkozyren alde politikoki kapitalizatu nahi izan zuen gertakaria. Liberation gertakariak sortutako galderen inguruan aritu zen, analisia helburu. Aujourd’hui en France ere etorkizunera begira jarri zen. Belgikan, Le Soir egunkaria Belgikara begira jarri zen, argitzeko ea han halako zerbait gerta zitekeen ala ez.

Kazetaritzaren bilakaeraren adibide interesgarria izan da Merha auzia. Gaur egungo komunikazio tresnek denboraren neurria aldatu dute, eta kazetariak neurri horretara ez badira egokitzen, jokoz kanpo gelditzeko arriskua daukate. Egunean bertan unean uneko jarraipena egin, eta 24 orenean behin ateratzen den papereko edizioan gaiak sakondu eta aztertu, etorkizun hurbilera begira eta gertatutakoaren analisi sakonera, kontuan hartuz, gainera, hori ere gero eta gehiago eskaintzen dela sarean, egunean bertan.


Komentarioak

Komentarioa idatzi